Zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozliczenia przychodów z instrumentów finansowych ma rozróżnienie pomiędzy przychodami uzyskiwanymi z tytułu posiadania aktywów a dochodami uzyskiwanymi z ich odpłatnego zbycia. W niniejszym artykule przedstawię sposób opodatkowania tego typu aktywów.
Zgodnie z art. 30a ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej „ustawa z dnia 26 lipca 1991 r.), od określonych dochodów (przychodów), w tym m.in. od odsetek, niektórych świadczeń związanych z obligacjami, środków zgromadzonych na rachunkach oraz dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, pobiera się 19% zryczałtowany podatek dochodowy. Charakterystyczną cechą opodatkowania na podstawie art. 30a przywołanej ustawy jest co do zasady opodatkowanie przychodu, a nie dochodu. Oznacza to brak możliwości pomniejszenia podstawy opodatkowania o koszty uzyskania przychodów, poza wyjątkami wyraźnie przewidzianymi w ustawie. Odmienne zasady dotyczą przychodów ze zbycia instrumentów finansowych. Zgodnie z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT, 19% podatkiem opodatkowuje się dochód uzyskany m.in. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, udziałów (akcji), określonych pochodnych instrumentów finansowych oraz tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych. W tym przypadku podatnik może co do zasady uwzględnić koszty uzyskania przychodu, w szczególności wydatki poniesione na nabycie zbywanych aktywów.
Odrębne opodatkowanie dywidendy i sprzedaży akcji
Powyższe rozróżnienie prowadzi do wniosku, że przychody wynikające z samego posiadania instrumentu finansowego, takie jak dywidendy, odsetki czy premie, należy kwalifikować odrębnie od dochodu osiągniętego z odpłatnego zbycia tego instrumentu. Przykładowo, dywidenda wypłacona z tytułu posiadania akcji podlega zasadom określonym w art. 30a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r., natomiast dochód ze sprzedaży tych akcji podlega art. 30b tej ustawy. Nie dochodzi zatem do łączenia dywidendy z dochodem lub stratą z odpłatnego zbycia akcji. Decydujące znaczenie ma więc źródło powstania danego przychodu, a nie fakt, że zarówno świadczenie z tytułu posiadania instrumentu, jak i jego późniejsza sprzedaż dotyczą tego samego aktywa.
Wykazanie przychodów w PIT-38
Powyższe rozróżnienie znajduje odzwierciedlenie również w sposobie rozliczenia podatku. Przychody podlegające opodatkowaniu na podstawie art. 30a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r., w szczególności uzyskiwane z zagranicznych aktywów, wykazuje się w odpowiedniej części PIT-38 dotyczącej zryczałtowanego podatku. W przypadku podatku zapłaconego za granicą zastosowanie mogą znaleźć zasady określone w art. 30a ust. 9 przywołanej ustawy oraz właściwej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania. Natomiast dochód z odpłatnego zbycia zagranicznych akcji lub udziałów podlega wykazaniu w części dotyczącej dochodów z odpłatnego zbycia, z uwzględnieniem załącznika PIT/ZG, jeżeli zachodzą przesłanki do jego złożenia.
Konkluzja
Przychody uzyskiwane z tytułu posiadania instrumentów finansowych oraz dochody z jego odpłatnego zbycia stanowią odrębne kategorie podatkowe. Dywidendy, odsetki, kupony i inne świadczenia wynikające z samego posiadania aktywa podlegają co do zasady opodatkowaniu na podstawie art. 30a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r., podczas gdy dochód ze sprzedaży instrumentu rozliczany jest na podstawie art. 30b tej ustawy. W konsekwencji przychodów z praw dodatkowych związanych z posiadaniem instrumentu nie należy łączyć z dochodem lub stratą z jego odpłatnego zbycia. Dla prawidłowej kwalifikacji podatkowej decydujące znaczenie ma charakter ekonomiczny i prawny świadczenia oraz zdarzenie, które doprowadziło do jego uzyskania.
Oddział Wielkopolski ISP w Poznaniu
60-401 Poznań, ul. Wiślana 53
tel. 61 848 33 48
e-mail: biuro.poznan@isp-modzelewski.pl
bartosz.burski@isp-modzelewski.pl 
