Serwis Doradztwa Podatkowego

Powzięcie wiadomości o nabyciu dodatkowych składników masy spadkowej po upływie terminu zgłoszenia SD-Z2 a prawo do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn

     WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku z 4 grudnia 2018 r. (I SA/Gl 737/18) zanegował twierdzenie organu podatkowego, że skoro postępowanie w przedmiocie zasiedzenia toczyło się z udziałem spadkobiercy to powinien on przypuszczać, że masa spadkowa powiększy się o udział w zasiedzianej nieruchomości i w celu skorzystania ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (dalej określanej jako: „ustawa”) okoliczność tę ujawnić w deklaracji SD-Z2.

     Należy przypomnieć, że skorzystanie ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy zależy od przynależności nabywcy do grupy enumeratywnie wymienionych członków rodziny (do której zaliczono małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę) oraz od zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Termin do złożenia zgłoszenia o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych należy do tzw. terminów materialnych i nie podlega przywróceniu. Wyjątek od tej zasady stanowi art. 4a ust. 2 ustawy, według którego nabywca, który dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie wskazanego terminu może skorzystać z powyższego zwolnienia, jeżeli zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

     W sprawie rozpatrywanej przez WSA – po złożeniu zgłoszenia SD-Z2 w związku z nabyciem spadku (po poświadczeniu dziedziczenia) Podatniczka w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego o zasiedzeniu nieruchomości przez wstępną spadkodawczyni (po której dziedziczyła też spadkobierczyni) złożyła korektę zgłoszenia SD-Z2, w której wykazała nabycie udziału w przedmiotowej nieruchomości.

     Organ I instancji uznał, iż Podatniczka do złożonej korekty zgłoszenia SD-Z2 nie załączyła żadnych dokumentów uprawdopodabniających, że o nabyciu dodatkowego składnika masy spadkowej dowiedziała się w określonym późniejszym terminie i wezwał ją do złożenia zeznania podatkowego SD-3, a następnie ustalił Podatniczce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn po odliczeniu kwoty wolnej od opodatkowania w I grupie podatkowej.

     Również organ odwoławczy przyjął, że Podatniczka nie spełniła warunku terminowego złożenia zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2 w zakresie dodatkowego składnika masy spadkowej. Organ ten powtórzył, że chociaż postępowanie o zasiedzenie zostało wszczęte z wniosku innej osoby, to jednak toczyło się z udziałem Podatniczki, a zatem w chwili sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia miała ona wiedzę o przysługującym zmarłej prawie do części nieruchomości i już w pierwszym SD-Z2 powinna była ujawnić toczącą się sprawę o zasiedzenie oraz możliwość odziedziczenia dalszego składnika majątku.

     Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach podniósł, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia nieruchomości przez zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny i ma znaczenie jedynie dla formalnego ustalenia legitymacji właściciela, a w rezultacie datą nabycia własności nieruchomości jest data wskazana w postanowieniu Sądu jako data nabycia własności a nie data widniejąca na postanowieniu jako data wydania albo sporządzenia postanowienia, bądź też data uprawomocnienia się postanowienia.

     Podatniczka natomiast konsekwentnie twierdziła. że dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu w przedmiocie zasiedzenia została ona właścicielem części nieruchomości, a nie wcześniej. Skoro bowiem spadkodawczyni nie była początkowo właścicielem zasiedzianego gruntu, lecz stała się nim dopiero z chwilą orzeczenia Sądu, to dopiero wówczas można było ten składnik dziedziczyć.

     WSA w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z 4 grudnia 2018 r. (I SA/Gl 737/18) uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

     Sąd - wskazując na wcześniejsze orzeczenie WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2016 r., (I SA/Gl 1049/15) - zgodził się z organem odwoławczym, że gdy spadkobierca brał udział w postępowaniu spadkowym, jednak w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie uzyskał wiedzy dotyczącej określonego składnika majątkowego wchodzącego w skład masy spadkowej, w celu skorzystania ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy jest zasadniczo obowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności późniejszego powzięcia wiadomości o jego nabyciu. Wykładnia literalna art. 4a ust. 2 ustawy daje bowiem podstawy do stwierdzenia, iż przepis ten dotyczy nie tylko sytuacji, gdy spadkobierca nie wie, że przysługują mu prawa do spadku, ponieważ nie brał udziału w postępowaniu spadkowym ale również sytuacji, gdy już po upływie terminu, w jakim należało złożyć zgłoszenie SD-Z2 spadkobierca posiadł wiedzę o danym składniku majątku.

     WSA zgodził się także, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia nieruchomości przez zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny, gdyż – jak wskazał - stwierdzenie nabycia przez oznaczoną osobę własności nieruchomości przez zasiedzenie ustala stan prawny, który zaistniał w "przeszłości". Niemniej jednak uznał, że organ pominął specyfikę postępowania w przedmiocie zasiedzenia i doniosłą rolę wydanego przez Sąd postanowienia w tym przedmiocie.

     Wskazując na uchwałę Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1986 r. (III CZP 28/86) oraz postanowienia SN z 15 listopada 1968 r. (III CRN 257/68) i 7 października 2005 r. (IV CK 133/05) WSA zaznaczył, że niezależnie od deklaratywnego charakteru orzeczenia o stwierdzeniu nabycia nieruchomości przez zasiedzenie, w judykaturze jednomyślnie wskazuje się na brak związania Sądu wnioskiem co do osoby, na rzecz której nabycie prawa w tej formie nastąpiło, jak również co do daty upływu terminu zasiedzenia, to zaś oznacza, że Sąd - po dokonaniu analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego - jest władny stwierdzić, że do zasiedzenia doszło nie tylko w innej dacie, ale i na rzecz innej osoby wykazującej przymioty samoistnego posiadacza.

     W ten sposób WSA w wyroku z 4 grudnia 2018 r. (I SA/Gl 737/18) odrzucił argumentację Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, że w chwili sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, Podatniczka miała wiedzę o przysługującym spadkodawczyni prawie do części nieruchomości i przyjął, że Podatniczka mogła pozostawać w uzasadnionym przeświadczeniu o nabyciu składnika masy spadkowej w postaci przysługującego spadkodawczyni udziału w nieruchomości dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia prawa własności przez zasiedzenie.

     Należy zaznaczyć, że uzasadniając wyrok WSA dodatkowo odwołał się do treści formularza SD-Z2, w którym podać należy szczegółowe dane wszystkich nabytych rzeczy lub praw majątkowych, obejmujące ich rodzaj, miejsce położenia rzeczy lub wykonywania praw majątkowych oraz wartość rynkową i wielkość nabytego udziału, nie ma natomiast rubryki, w której można wpisać np. wzmiankę o toczących się postępowaniach prowadzących potencjalnie do nabycia własności.

 

dr Joanna Kiszka

joanna.kiszka@isp-modzelewski.pl

tel. (32) 259 71 50

Skontaktuj się z naszą redakcją