Fundacja rodzinna jako instrument do odsunięcia w czasie powstania zobowiązania podatkowego – wyrok WSA w Gdańsku

WSA w Gdańsku w wyroku w sprawie I SA/Gd 433/25 orzekał w sprawie fundacji rodzinnej, której poczynania zostały uznane za noszące znamiona unikania opodatkowania poprzez wykorzystanie fundacji rodzinnej do minimalizacji obciążeń podatkowych.

Wyrok został wydany na skutek zaskarżenia przez Fundację interpretacji indywidualnej wydanej w jej sprawie, w której organ wskazał, że ma uzasadnione przypuszczenie, że opisane we wniosku o wydanie interpretacji elementy stanu faktycznego stanowią element czynności określonej w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej (na podstawie obiektywnych przesłanek organ domyśla się bądź na podstawie racjonalnych podstaw istnieje podejrzenie, że opisana czynność może stanowić unikanie opodatkowania w rozumieniu art. 119a Ordynacji podatkowej).

Z wyroku wynika, że po założeniu Fundacji, wniesienia do niej udziałów w spółkach z o.o. oraz cesji wierzytelności o zwrot pożyczek wraz z odsetkami dojdzie do sytuacji, w której Fundacja w momencie ich otrzymywania nie będzie osiągać przychodu do opodatkowania. Dochód nie powstanie również w Fundacji na etapie otrzymywania płatności wynikających z umów pożyczkowych. Fundacja Rodzinna jest co do zasady zwolniona z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Przychód powstanie dopiero w momencie przekazania świadczeń beneficjentowi, przy czym wartość świadczeń wypłacanych na rzecz beneficjentów opodatkowana jest stawką 15% podatku (art. 24q ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). WSA uznał, że schemat działania Fundacji jest sprzeczny z przedmiotem i celem ustawy o fundacji rodzinnej oraz art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ponieważ utworzenie fundacji rodzinnej powinno służyć przede wszystkim gromadzeniu majątku i ułatwieniu sukcesji, a nie wprowadzaniu podmiotu pośredniczącego pozwalającego na optymalizacje podatkową prowadzonej działalności gospodarczej. Co więcej Sąd wskazał, że planowany schemat działania uzasadnia przypuszczenie, że podejmowane w ramach fundacji czynności mają jedynie na celu uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z celem powołania instytucji fundacji rodzinnych oraz przyznanych jej preferencji podatkowych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. WSA orzekł, że przedstawiony sposób działania jest sztuczny, a wykorzystanie fundacji rodzinnej w obliczu planowanych działań budzi uzasadnione przypuszczenie, że głównym celem działania skarżącej jest zamiar minimalizacji obciążeń podatkowych. W odniesieniu do zamierzonych działań pośrednictwo fundacji rodzinnej powoduje uzasadnione przypuszczenie, że głównym celem takiego działania może być osiągnięcie korzyści podatkowej. (…) nie sposób dostrzec realizacji celów zakładanych przez ustawodawcę w związku z wprowadzeniem instytucji fundacji. W tym zwłaszcza celów, gromadzenia mienia, sukcesji wielopokoleniowej, czy pogodzeniu interesów związanych z działalnością gospodarczą z interesem prywatnym.

Końcowo WSA uznał, że fundacja zostanie potraktowana, jako "instrument" służący do odsunięcia w czasie powstania zobowiązania podatkowego z tytułu środków pierwotnie należnych fundatorowi. Zobowiązanie podatkowe będzie powstawać wyłącznie w momencie wypłaty świadczenia na rzecz beneficjenta (fundatora). Fundator sam zdecyduje poprzez treść statutu, kiedy wypłaci świadczenie ze środków fundacji rodzinnej i kiedy powstanie zobowiązanie podatkowe z tytułu wypłaty świadczenia. Gdyby fundator dokonywał rozliczeń wierzytelności bez udziału fundacji rodzinnej, podatek wystąpiłby już w momencie dokonania tych rozliczeń. Dodatkowo po stronie beneficjenta (którym może być także fundator) otrzymującego świadczenie od fundacji rodzinnej, zastosowanie znajdzie zwolnienie wynikające z art. 21 ust. 1 pkt 157 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.