Dwa projekty ustaw dotyczące uszczelnienia przepisów podatkowych w zakresie fundacji rodzinnych oraz podwyższenia stawki podatku CIT dla banków przyjęte przez Radę Ministrów

W dniu 30 września 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, którego celem jest uszczelnienie przepisów regulujących zasady opodatkowania fundacji rodzinnych oraz projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych zakładający podwyższenie stawki podatku CIT dla banków oraz obniżenie tzw. podatku bankowego.

Celem ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych jest uszczelnienie systemu podatkowego w zakresie opodatkowania fundacji rodzinnych. Obecne preferencyjne zasady opodatkowania tej instytucji, wprowadzone w 2023 roku, miały wspierać wielopokoleniową sukcesję majątku rodzinnego. Niestety doświadczenia z pierwszych miesięcy funkcjonowania fundacji rodzinnych ujawniły liczne przypadki nadużyć oraz prób obchodzenia prawa podatkowego.

Zgodnie z analizą resortu finansów, fundacje rodzinne coraz częściej są wykorzystywane niezgodnie z ich pierwotnym celem. Zamiast służyć stabilnej sukcesji majątku, stają się one narzędziem służącym agresywnej optymalizacji podatkowej. Pojawiają się schematy polegające na instrumentalnym traktowaniu fundacji – ich zakładanie służy wyłącznie osiąganiu korzyści podatkowych, takich jak odroczenie momentu opodatkowania, całkowite jego uniknięcie czy znaczne obniżenie zobowiązań podatkowych. Nierzadko dochodzi do tworzenia sztucznych struktur przepływu środków pomiędzy fundacją, fundatorem, beneficjentami oraz podmiotami powiązanymi.

Rządowy projekt ustawy przewiduje szereg rozwiązań, które mają ograniczyć możliwość nadużywania fundacji rodzinnych. Jedną z kluczowych zmian jest uzależnienie korzystania z preferencyjnych zasad opodatkowania od utrzymania składników majątku w fundacji przez okres co najmniej 36 miesięcy. Celem tej regulacji jest zapobieżenie sytuacjom, w których majątek jest wnoszony do fundacji wyłącznie po to, by został szybko zbyty z wykorzystaniem ulg podatkowych.

Kolejnym istotnym elementem nowelizacji jest wyeliminowanie możliwości prowadzenia działalności przez fundację rodzinną za pośrednictwem podmiotów transparentnych podatkowo. Nowe przepisy mają uniemożliwić tworzenie struktur, w których fundacja, choć formalnie nie prowadzi działalności, de facto uczestniczy w obrocie gospodarczym poprzez inne, powiązane jednostki. Ponadto, projekt przewiduje włączenie fundacji rodzinnej w reżim przepisów o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC), co pozwoli lepiej kontrolować ewentualne próby transferu dochodów za granicę.

Doprecyzowaniu ulegną również zasady opodatkowania przychodów osiąganych przez fundację rodzinną z tytułu określonych umów, takich jak najem krótkoterminowy nieruchomości. W praktyce, dochody z tego rodzaju działalności były często generowane bez odpowiedniego opodatkowania, co projekt ma skutecznie ukrócić.

Projektowane zmiany mają poprawić przejrzystość działania fundacji, zwiększyć zaufanie do tej formy zarządzania majątkiem oraz ograniczyć skalę niepożądanych zjawisk w obszarze podatkowym.

Natomiast projekt ustawy zmieniającej ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawę o podatku od niektórych instytucji finansowych przewiduje podwyższenie stawki podatku CIT dla sektora bankowego.

W ramach przyjętych rozwiązań obecna stawka podatku CIT dla banków, wynosząca 19%, zostanie podniesiona w następujący sposób:

do 30% podstawy opodatkowania w 2026 r.,
do 26% w 2027 r.,
do 23% od 2028 r. i w latach kolejnych.

Dostosowaniu ulegnie również stawka podatku CIT dla tzw. małych podatników, dla których obecnie obowiązuje preferencyjna stawka 9%. Po zmianach podatek wyniesie:

20% w 2026 r,
16% w 2027 r,
13% od 2028 r. i w kolejnych latach.

Projekt ustawy przewiduje jednocześnie obniżenie podatku od niektórych instytucji finansowych, tzw. podatku bankowego. Nowe, niższe stawki obejmą banki krajowe, oddziały banków zagranicznych, oddziały instytucji kredytowych oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.

Stawka podatku bankowego zostanie obniżona:

z 0,0366% do 0,0329% podstawy opodatkowania w 2027 roku,
z 0,0366% do 0,0293% od 2028 roku.

Zgodnie z oceną skutków regulacji, przyjęte rozwiązania zwiększą dochody budżetu państwa o około 6,6 mld zł w 2026 r. oraz o około 4,7 mld zł w 2027 r. W perspektywie 10 lat łączny wpływ do budżetu z tytułu zmian szacowany jest na 23,4 mld zł.

Nowelizacja ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.