Powstanie zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn
Przekształcenie obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn jest zależne od uzyskania przez podatnika przyrostu czystej wartości majątku.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:
- dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;
- darowizny, polecenia darczyńcy;
- zasiedzenia;
- nieodpłatnego zniesienia współwłasności;
- zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;
- nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru (art. 7 ust. 1 ww. ustawy).
Powyższe unormowania jednoznacznie wskazują na charakter prawny podatku od spadków i darowizn. Podatkowi temu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw z ww. tytułów. Jest to zatem podatek majątkowy, tj. należny od nabycia określonych składników rzeczowych majątku bądź praw majątkowych. Istotę podatku od spadków i darowizn podkreślono m.in. w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2010 r. (I SA/Gl 752/10), w którym stwierdzono, że: „Podatek od spadków i darowizn należy do typowych podatków majątkowych, wymierzanych od przyrostu substancji majątkowej, nabytej w sposób nieodpłatny. W związku z tym prawidłowość jego ustalenia zależna jest w pierwszym rzędzie od właściwego określenia przedmiotu opodatkowania”. Warto w tym miejscu przywołać również wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2017 r. (II FSK 3846/14), w którym wskazano, że o ile w kategoriach obowiązku podatkowego należy traktować nabycie spadku w drodze dziedziczenia, o tyle jednak przekształcenie tego obowiązku w zobowiązanie podatkowe jest zależne od tego, czy skutkiem dziedziczenia jest przyrost czystej wartości majątku spadkobiercy: „W sytuacji, gdy spadkobierca w wyniku spadkobrania nie uzyska przyrostu czystej wartości swojego majątku, zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn nie powstaje wobec niemożności określenia podstawy opodatkowania na podstawie art. 7 ust. 1 u.p.s.d.”.
