Zmiany w ustawie o VAT w zakresie wdrożenia wyroków TSUE
Procedowany projekt zmian w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa z dnia 11 marca 2004 r.) zakłada m.in. kilka kluczowych elementów implementujących do polskiego porządku prawnego tezy zawarte w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE). W niniejszym tekście zawarte zostanie wyjaśnienie zakładanych zmian ustawy z dnia 11 marca 2004 r.
Wprowadzenie zmian planowane jest jeszcze w bieżącym roku (1 października 2026 r.). Aktualnie rozpatrywana jest przez Stały Komitet Rady Ministrów (numer z wykazu: UD314). Dotyczą one trzech wyroków TSUE: wyrok z 4 października 2017 r. (C-273/16), wyrok z 24 marca 2022 r. (C-697/20) oraz wyrok z 25 maja 2023 r. (C-114/22).
Pierwszy z wymienionych wyrok TSUE z dnia 4 października 2017 r. w sprawie C-273/16 Federal Express Europe dotyczy kwestii podatku VAT przy imporcie towarów i sposobu ustalania podstawy opodatkowania w sytuacji, gdy dostawa jest zwolniona z VAT, ale usługa transportowa już nie. Z tezy wyroku (C-273/16) wynika, że koszty transportu dotyczące ostatecznego przywozu towarów muszą być zwolnione z VAT, o ile ich wartość jest wliczona do podstawy opodatkowania, nawet jeśli nie zostały one opodatkowane VAT w urzędzie celnym w momencie przywozu. TSUE wskazał również, że zwolnienie z należności celnych przywozowych towarów o niewielkiej wartości ma na celu uproszczenie administracyjne procedur celnych.
Kolejny omawiany wyrok TSUE z dnia 24 marca 2022 r. (C-697/20) wydany w polskiej sprawie dotyczył odrębnego statusu podatnika VAT każdego z małżonków w gospodarstwie rolnym. TSUE stwierdził, że z reguły nie jest zgodna z dyrektywą 2006/112/WE interpretacja państwa członkowskiego, która uniemożliwia uznanie małżonków prowadzących działalność rolniczą w ramach jednego gospodarstwa przy wykorzystaniu majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową za odrębnych podatników VAT. Sytuacja taka nie może jednak służyć do nadużyć podatkowych w sytuacji, gdy jeden z małżonków wybrał rozliczenie na zasadach ogólnych, a drugi z małżonków wybrał rozliczenie ryczałtowe. Trybunał wskazał, że do właściwego organu podatkowego należy zbadanie, czy w świetle konkretnej sytuacji utrata przez drugiego z małżonków statusu rolnika ryczałtowego jest konieczne w celu przeciwdziałania ryzyku nadużyć i oszustw, którego nie można wykluczyć poprzez przedstawienie przez małżonków odpowiednich dowodów wykazujących w szczególności, że każde z nich prowadzi swoją działalność w sposób samodzielny.
Projekt zmian do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. ma na celu dostosowanie przepisów krajowych do orzeczenie TSUE z dnia 25 maja 2023 r. (C-114/22). Zgodnie z jego tezą samo zakwalifikowanie transakcji jako pozornej w rozumieniu krajowego prawa cywilnego nie uzasadnia pozbawienia podatnika prawa do odliczenia naliczonego podatku VAT. Konieczne jest wykazanie, że transakcja miała charakter pozorny na gruncie przepisów unijnych lub że jest ona wynikiem oszustwa w zakresie podatku VAT, bądź skutkiem nadużycia prawa.
Dostosowanie przepisów krajowych do powyższych wyroków TSUE dla podatników może oznaczać:
- możliwość zastosowania zwolnienia z VAT dla kosztów transportu związanych z importem towarów, jeśli są one wliczone do podstawy opodatkowania,
- uproszczenie rozliczeń przy imporcie towarów o niewielkiej wartości,
- możliwość uznania każdego z małżonków za odrębnego podatnika VAT, nawet przy wspólności majątkowej,
- zwiększone ryzyko kontroli podatkowych w zakresie sztucznego podziału działalności,
- wzmocnienie ochrony prawa podatników do odliczenia VAT.
Projekt zmian w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. mający na celu m.in. dostosowanie polskich przepisów do orzecznictwa TSUE i ma wejść w życie w ostatnim kwartale 2026 roku. Uregulowanie tych zmian w przepisach krajowych biorąc pod uwagę skutki dla podatników należy niewątpliwe ocenić pozytywnie. W praktyce zmiany te mogą uprosić sposób rozliczenia oraz wzmocnić pozycje podatnika w sporach podatkowych.
