Zmiany w zakresie odpowiedzialności solidarnej w podatku od towarów i usług

Ministerstwo Finansów skierowało do wykazu prac legislacyjnych rządu nowelizację ustawy o podatku od towarów i usług, która znacząco rozszerzy zakres odpowiedzialności solidarnej nabywców za zobowiązania podatkowe kontrahentów. Nowe przepisy przewidują objęcie instytucją odpowiedzialności solidarnej niektórych usług niematerialnych. Ponadto w przypadku wejścia w życie projektowanych zmian, nawet zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności (tzw. split payment) nie zawsze będzie chronić przed ryzykiem odpowiadania za niezapłacony podatek sprzedawcy. Planowane zmiany istotnie wpływają zarówno na sytuację sprzedawców jak i nabywców towarów i usług.

W obecnie obowiązującym stanie prawnym odpowiedzialność solidarna dotyczy nabywców określonych towarów i usług (tzw. „towarów i usług wrażliwych”), wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. – m.in. złomu, stali, paliw czy elektroniki. Jeżeli sprzedawca nie rozliczy należnego podatku, organ podatkowy może zażądać jego zapłaty również od nabywcy towaru – w ramach odpowiedzialności solidarnej ze sprzedawcą. Dotychczas odpowiedzialność ta ograniczała się do określonych branż, a przedsiębiorcy mogli skutecznie chronić się przed jej zastosowaniem, dokonując płatności przy użyciu mechanizmu podzielonej płatności. W takim przypadku podatek należny trafiał na specjalny rachunek, co stanowiło swoisty dowód, że nabywca towaru działał z należytą starannością. Mechanizm podzielonej płatności jest obligatoryjny dla transakcji przekraczających wartość 15 tys. zł brutto, które dotyczą towarów i usług wrażliwych. W przypadku pozostałych transakcji ustawodawca pozostawił nabywcy wybór – może on dokonać zapłaty z wykorzystaniem mechanizmu split payment jak i w klasyczny sposób.

Planowana nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług ma na celu objęcie mechanizmem odpowiedzialności solidarnej nie tylko towarów określonych w załączniku nr 15, ale także określonych usług niematerialnych. Projekt przewiduje bowiem dodanie do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. załącznika nr 16, który będzie zawierał listę usług, które zostaną objęte odpowiedzialnością solidarną. Będą to między innymi usługi księgowe, doradcze oraz zarządcze (pod artykułem znajduje się cały załącznik nr 16 z wymienioną listą usług objętych odpowiedzialnością solidarną). Ponadto nowelizacja ustawy przewiduje rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na usługi z załącznika nr 15, w tym na roboty budowlane nawet w przypadku, gdy wartość transakcji nie przekroczy 15 tys. zł brutto. Oznacza to, że niezależnie od wartości transakcji, w przypadku nabywania towarów i usług z załącznika nr 15, nabywca odpowiada solidarnie ze sprzedawcą.

Projekt nowelizacji przewiduje również modyfikację dotychczasowej zasady „ochronnej” związanej z mechanizmem podzielonej płatności. Po zmianach sam fakt zapłaty przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności za ww. usługi nie będzie automatycznie wyłączał solidarnej odpowiedzialności nabywcy. Solidarna odpowiedzialność będzie bowiem dotyczyć także sytuacji, w których nabywca wiedział lub miał uzasadnione podejrzenie, że sprzedawca nie zapłaci podatku lub że faktura dokumentuje czynności nierzeczywiste (tzw. puste faktury). W praktyce fiskus będzie mógł badać nie tylko sam przebieg transakcji, lecz także to, czy nabywca dochował należytej staranności.

Podsumowując należy stwierdzić, że nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług w zakresie odpowiedzialności solidarnej oznacza zmianę o charakterze rewolucyjnym. Instytucja, która dotychczas dotyczyła wybranych branż i określonych towarów, ma objąć znacznie szerszy krąg transakcji – w tym przede wszystkim usługi niematerialne. Rozszerzenie odpowiedzialności na nowe towary i usługi oraz ograniczenie ochronnej roli mechanizmu podzielonej płatności spowodują, że ryzyko współodpowiedzialności za zaległości podatkowe kontrahenta stanie się znacznie bardziej powszechne. Choć zmiany mają wejść w życie dopiero w połowie 2026 roku, już dziś powinny skłonić przedsiębiorców do wypracowania odpowiedniego modelu weryfikacji kontrahentów.

Projektowany załącznik nr 16 do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Wróć do spisu treści serwisu