Zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorcy w ramach tzw. tarczy antykryzysowej

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 września 2025 r., sygn. I GSK 1416/22 rozstrzygnął sporną kwestię dotyczącą skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Krakowie. Sprawa dotyczyła odmowy zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorcy (A.M.) w ramach tzw. "tarczy antykryzysowej" (ustawa o COVID-19).

Skarżący złożył wniosek o zwolnienie ze składek za listopad 2020 r., wskazując kod PKD, który w jego ocenie uprawniał do ulgi. ZUS odmówił zwolnienia, twierdząc, że według danych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) na 30 września 2020 r. przeważający kod PKD skarżącego był inny i nie uprawniał do skorzystania ulgi. Skarżący wniósł skargę do WSA w Krakowie, podnosząc, że faktycznie prowadził działalność objętą wsparciem.

WSA w Krakowie uchylił decyzję ZUS, argumentując, że organ nie może bezkrytycznie przyjmować danych z CEIDG/REGON. W sytuacji rozbieżności między wpisem a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo ma rzeczywista działalność. W ocenie WSA, organ powinien był wezwać stronę do złożenia wyjaśnień i dowodów na poparcie jej twierdzeń, zgodnie z art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r (k.p.a.), czego nie uczynił. Ponadto, ZUS naruszył obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.), powtarzając jedynie przepisy, zamiast odnieść się do zarzutów strony.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną ZUS, podtrzymując stanowisko WSA. NSA podkreślił, że:

- pomimo iż art. 31zo ust. 11 ustawy o COVID-19 odsyła do danych z rejestru REGON, przepis ten wskazuje jedynie na preferowany środek dowodowy. Nie wyklucza to ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego (tj. przeważającej działalności) na podstawie innych dowodów, zwłaszcza gdy strona kwestionuje dane w rejestrze,

- Organ ma obowiązek zebrać i ocenić wszelkie dostępne dowody (art. 75 § 1 k.p.a.), a nie ograniczać się do jednego źródła. Szybkość postępowania nie może przeważać nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji,

- zgodnie z art. 2 Konstytucji RP i zasadą sprawiedliwości proceduralnej, organy powinny zapewnić wszechstronne zbadanie okoliczności sprawy oraz prawo strony do wysłuchania i przedstawienia dowodów. Pominięcie tych zasad narusza prawo.

NSA potwierdził, że w sprawach o zwolnienie ze składek w ramach tarczy antykryzysowej ZUS nie może polegać wyłącznie na formalnym wpisie kodu PKD w rejestrze REGON. W przypadku wątpliwości lub gdy strona kwestionuje wpis, organ ma obowiązek przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe w celu ustalenia rzeczywistej, przeważającej działalności gospodarczej. A zatem decyzja odmawiająca ulgi musi być należycie uzasadniona i uwzględniać wszelkie dowody przedstawione przez stronę.

Wróć do spisu treści serwisu