Objaśnienia dotyczące ustalenia dochodów JST na rok 2026

W dniu 19 listopada 2025 roku Ministerstwo Finansów opublikowało opracowanie pt. „Objaśnienia dotyczące ustalenia dochodów JST na rok 2026”, które wskazuje algorytm ustalania dochodów dla jednostek samorządu terytorialnego (JST) na przyszły rok budżetowy. Dokument, przygotowany w oparciu o ustawę z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1572), odnosi się — na przykładzie fikcyjnej „gminy A” — do obliczenia waloryzacji dochodów podatników podatku PIT i CIT, poszczególnych potrzeb finansowych, kwoty kalkulacyjnej oraz korekty z tytułu zamożności na rok 2026.

W opracowaniu podkreślono, że mechanizmy wyliczenia są analogiczne dla wszystkich kategorii JST – gmin, powiatów, miast na prawach powiatu i województw. Kluczowymi komponentami algorytmu są: waloryzacja dochodów podatników podatku PIT i CIT, określenie potrzeb finansowych JST – w tym edukacyjnych, rozwojowych, wyrównawczych – oraz ustalenie kwoty kalkulacyjnej i zastosowanie ewentualnej korekty z tytułu zamożności.

W zakresie dochodów z tytułu udziału JST w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), dokument wskazuje, że dochody podstawowe JST będą ustalane na podstawie danych za 2025 rok.

Kwotę rocznego dochodu “gminy A” z tytułu udziału w PIT na rok 2026 ustala się, mnożąc, zwaloryzowane dochody podatników PIT zamieszkałych na obszarze gminy za rok 2024 przez wysokość udziału w PIT (art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r.), przy czym:

• dochody podatników PIT ustala się na podstawie danych zawartych w złożonych za rok 2024 zeznaniach podatkowych, według stanu na dzień 30 czerwca 2025 r.;
• waloryzacja dochodów podatników następuje zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, na podstawie wskaźnika odzwierciedlającego zmiany przeciętnego wynagrodzenia i zatrudnienia w gospodarce narodowej, zachodzące między rokiem 2026 a 2024

Kwotę rocznego dochodu gminy A z tytułu udziału w CIT na rok 2026 ustala się, mnożąc, zwaloryzowane dochody podatników CIT mających siedzibę na obszarze gminy za rok 2024 przez wysokość udziału w CIT (art. 12 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r.), przy czym:

• dochody podatników CIT ustala się na podstawie danych zawartych w złożonych za rok 2024 zeznaniach podatkowych, według stanu na dzień 30 czerwca 2025 r. Jeżeli podatnik podatku CIT posiada zakład (oddział) położony na obszarze gminy innej niż gmina A, na obszarze której ma siedzibę, w celu ustalenia dochodu gminy A z tytułu udziału w CIT, dochód tego podatnika rozdziela się między gminy proporcjonalnie do liczby osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w zakładzie (oddziale) położonym na obszarze danej gminy
• waloryzacja dochodów podatników następuje zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy, na podstawie wskaźnika odzwierciedlającego zmianę wartości PKB, zachodzącą między rokiem 2026 a 2024.

W odniesieniu do subwencji ogólnej dla JST w 2026 roku, Ministerstwo Finansów wyjaśniło, że subwencja zostanie ustalona jako subwencja z roku poprzedzającego (2025) powiększona lub pomniejszona o odpowiednią różnicę pomiędzy wzrostem potrzeb finansowych a wzrostem kwoty kalkulacyjnej.

Stosownie do art. 31 ustawy z dnia 1 października 2024 r., subwencję ogólną na rok 2026 ustala się w wysokości subwencji z roku 2025:

• powiększonej – w przypadku gdy przyrost potrzeb finansowych gminy A między rokiem 2026 a 2025 jest wyższy niż przyrost kwoty kalkulacyjnej między rokiem 2026 a 2025 – o wysokość odpowiadającą różnicy między tymi kwotami;
• pomniejszonej – w przypadku gdy przyrost potrzeb finansowych gminy A między rokiem 2026 a 2025 jest niższy niż przyrost kwoty kalkulacyjnej miedzy rokiem 2026 a 2025 – o wysokość odpowiadającą różnicy między tymi kwotami. Kwota kalkulacyjna w 2026 roku dla gminy A jest iloczynem kwoty kalkulacyjnej tej gminy z 2025 r. i wskaźnika ustalonego jako iloraz jej dochodów z tytułu udziału w PIT i CIT z 2026 r. i jej dochodów z tych tytułów z roku 2025

Jednym z istotnych elementów jest korekta z tytułu zamożności (art. 32 ustawy z dnia 1 października 2024 r.), która ma zastosowanie, gdy dochody JST w relacji do przeliczeniowej liczby mieszkańców przekraczają 120% dochodów w relacji do przeliczeniowej liczby mieszkańców odpowiedniej kategorii JST. Wówczas oblicza się ją jako iloczyn przeliczeniowej liczby mieszkańców JST przez różnicę między dochodami jednostki a 120% średniej dochodów odpowiedniej kategorii oraz przez wskaźnik 0,5. Korekta ta pierwszeństwo ma w pomniejszeniu subwencji ogólnej JST, a następnie – w razie potrzeby – dochodów z udziału w PIT, a potem CIT.

Warto także wskazać, że nowe zasady uwzględniają aktualizację determinant wpływających na potrzeby wydatkowe JST – m.in. liczbę mieszkańców przeliczeniowych, czynniki demograficzne, koszty oświaty i inne obszary wydatkowe, a także współczynniki regresji. Stosownie do art. 24 ustawy, podstawą ustalenia potrzeb wyrównawczych “gminy A” na rok 2026 są algorytmy oparte na indywidualnym wskaźniku zamożności.

Dane dotyczące dochodów JST na 2026 r. oraz szczegółowe dane o elementach kalkulacyjnych, a także dane dotyczące dochodów w 2025 r. będących podstawą naliczania dochodów na 2026 r. znajdują się na w załączniku do pisma informującego o planowanych dochodach JST, skierowanego do JST w dniu 14 października 2025r. oraz na stronie internetowej Ministerstwa Finansów.

Wróć do spisu treści serwisu