Zakaz pełnienia określonych funkcji w organach spółek handlowych

Zgodnie z art. 18 § 1 Kodeksu spółek handlowych członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. W art. 18 § 2 Kodeksu spółek handlowych zostało wskazane, że nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorem albo prokurentem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za określone typy przestępstw wymienione wprost w tym przepisie (tj. za przestępstwo określone w art. 587-5872, art. 590 i art. 591 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 228-231 i rozdziałach XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego). W głównej mierze są to przestępstwa gospodarcze i jak słusznie zostało wskazane w orzecznictwie zakaz sprawowania określonych funkcji w spółkach przez osoby skazane prawomocnym wyrokiem za określone czyny zabronione wskazane w art. 18 § 2 Kodeksu spółek handlowych ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Bezpieczeństwo obrotu gospodarczego nie zapewnia bowiem sytuacja, w której skuteczne prawnie czynności podejmuje osoba skazana prawomocnie za przestępstwa np. wyłudzenia kredytu, łapownictwo, pranie brudnych pieniędzy czy inne przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym (Wyrok WSA w Warszawie z 2.09.2021 r., III SA/Wa 2549/20).

Na podstawie art. 18 § 3 Kodeksu spółek handlowych powyższy zakaz ustaje z upływem piątego roku od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania. Jednak w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku skazany może złożyć wniosek do sądu, który wydał wyrok, o zwolnienie go z zakazu pełnienia funkcji w spółce handlowej lub o skrócenie czasu obowiązywania zakazu. Nie dotyczy to przestępstw popełnionych umyślnie. Sąd rozstrzyga o wniosku, wydając postanowienie.

Zakaz zajmowania określonych stanowisk może być także orzeczony na podstawie Kodeksu karnego. Jak stanowi art. 41 § 1 Kodeksu karnego sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Nadużycie stanowiska lub zawodu wiąże się z przekroczeniem uprawnień lub niedopełnieniem obowiązków, które ma charakter umyślny. Nadużycie będzie również miało miejsce w przypadku naruszenia obowiązków o charakterze etycznym czy deontologicznym. Pod pojęciem tym rozumieć należy wykorzystanie stanowiska lub zawodu wykonywanego przez sprawcę do celu przestępnego lub też wykorzystanie w takim celu zdobytej przy tej okazji wiedzy lub umiejętności. Okazanie, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem, jest z kolei możliwe również w przypadku przestępstw nieumyślnych. Konieczne jest przy tym ustalenie, że zagrożenie ma charakter realny, a nie tylko potencjalny, co może się wiązać z okolicznościami, w jakich sprawca dopuścił się przestępstwa, lub charakterem generowanego przezeń niebezpieczeństwa. Przesłanka ta nie będzie natomiast spełniona wówczas, gdy okoliczności popełnionego przestępstwa dają podstawy do przyjęcia, że miało ono charakter jednorazowy, co wymaga poczynienia ze strony sądu swoistej prognozy kryminologicznej (Wyrok SA w Lublinie z 9.02.2023 r., II AKa 94/22).