Przekształcenie umów na umowę o pracę. Skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych

      Wchodząca w życie w dniu 8 lipca br. zmiana ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nadaje jej nowe uprawnienia:
– możliwość przekształcenia umów cywilnoprawnych w umowę o pracę,
– wnoszenie powództwa na rzecz obywateli w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, a także wstępowanie, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.
      Skorzystanie z tych uprawnień przez organy PIP powoduje istotne zmiany w zakresie opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

1. Przekształcenie umów cywilnoprawnych

      Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 7a tej ustawy w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do stwierdzania, w drodze decyzji, istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy powinna być zawarta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie polecenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o PIP właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, są uprawnione również do wydania polecenia usunięcia naruszeń dotyczących niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
      „Przekształcenie” umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę następuje z dniem uprawomocnienia się decyzji (art. 34 ust. 2f tej ustawy). Ponadto zgodnie z art. 34 ust. 2j tej ustawy, decyzja, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a, od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy oraz prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach.

1.1. Skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych dla stron przekształconej umowy.

      „Przekształcenie” umów cywilnoprawnych w umowę o pracę powoduje, że w miejsce , zleceniodawcy i zleceniobiorcy (umowa zlecenie), zamawiającego i przyjmującego zamówienie (umowa o dzieło) czy w końcu stron umowy B2B pojawia się pracodawca i pracownik.

Obowiązki pracodawcy w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych

      Zgodnie z art. 32 ust 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych zakłady pracy będące osobami fizycznymi, osobami prawnymi oraz jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej są obowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od tych zakładów przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, z pracy nakładczej lub ze spółdzielczego stosunku pracy, z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego wypłacanych przez zakłady pracy lub z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej wypłacanej w spółdzielniach pracy.
      W konsekwencji po „przekształceniu” umowy B2B w umowę o pracę nastąpi radykalna zmiana w zakresie sposobu opodatkowania, naliczania i odprowadzania zaliczek i podatku dochodowego od osób fizycznych. Dotychczasowy kontrahent, który na skutek przekształcenia umowy staje się pracodawcą, będzie obowiązany do naliczania, poboru i odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Zaliczki za miesiące od stycznia do grudnia wynoszą:
1) za miesiące, w których dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika nie przekroczył kwoty 120 000 zł – 12% dochodu uzyskanego w danym miesiącu;
2) za miesiąc, w którym dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika przekroczył kwotę
120 000 zł – 12% od tej części dochodu uzyskanego w tym miesiącu, która nie przekroczyła tej kwoty, i 32% od nadwyżki ponad kwotę 120 000 zł;
3) za miesiące następujące po miesiącu, o którym mowa w pkt 2 – 32% dochodu uzyskanego w danym miesiącu od danego płatnik
      Ponadto zgodnie z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 42g ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. są oni obowiązani do przesłania do właściwego urzędu skarbowego oraz pracownikowi roczne informacje o wysokości przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych.

1.2. Skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych dla osoby uznanej za pracownika w wyniku przekształcenia umowy B2B.

      „Przekształcenie” umowy B2B na umowę o pracę oznacza zdecydowaną zmianę dla osoby uznanej za pracownika. Dotychczas, prowadząc działalność gospodarczą mógł on dokonać wyboru formy opodatkowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami. I tak jego działalność mogła być opodatkowana:
1) na zasadach ogólnych (skala podatkowa),
2) podatkiem liniowym – 19%,
3) zryczałtowanym podatkiem od przychodów ewidencjonowanych.
      W dwóch pierwszych przypadkach, mógł zaliczać do kosztów uzyskania przychodów wydatki związane z prowadzeniem tej działalności o ile nie zostały wyłączone na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. Po „przekształceniu” umowy B2B w umowę o pracę, kosztami uzyskania przychodów jest kwota określona w art. 22 ust 2 tej ustawy, a więc maksymalnie rocznie 4.500,00 zł. jeśli posiadał umowę z jednym pracodawcą i 5.400,00 jeśli umów o pracę było więcej.
      W zależności od rodzaju prowadzonej działalność może to oznaczać znaczące zwiększenie obciążeń podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

1.3. Przekształcenie umów zlecenia lub umów o dzieło w umowę o pracę.

      „Przekształcenie” umów zlecenie lub umów o dzieło w umowę o pracę wywołuje mniej zmian dla osoby uznanej za pracodawcę, ponieważ o tych umów był on obowiązany naliczać, pobierać i odprowadzać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych co wynikało z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. Zmieni się natomiast sposób kalkulacji tych zaliczek. Zmiana następują dla zleceniobiorcy lub przyjmującego zamówienie w zakresie kosztów uzyskania przychodów. Po przekształceniu umowy w umowę o pracę koszty uzyskania przychodów będą określane kwotowo, natomiast do tego momentu były one określane procentowo i wynosiły 20% przychodów, a w przypadku przeniesienia praw autorskich 50% (art. 22 ust. 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r.).

2. Ustalenie istnienia stosunku pracy w wyniku orzeczenia sądu.

      W przeciwieństwie do przekształcenia umowy cywilnoprawnej na umowę o pracą na podstawie decyzji PIP, ustalenie istnienia stosunku pracy w wyniku orzeczenia sądy może wywoływać skutki prawne wstecz. Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W konsekwencji dojdzie do obowiązku korekty rozliczeń w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Skutki ustalenia stosunku pracy dla pracodawcy.

      Jak wskazano powyższej pracodawca jako płatnik, jest obowiązany do obliczenia, pobrania i odprowadzenia zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od przychodów uzyskiwanych ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 30 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej płatnik, który nie wykonał obowiązków określonych w art. 8 (obliczenie, pobranie i wpłacenie podatku), odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. Płatnik odpowiada za te należności całym swoim majątkiem. Tym samym w przypadku ustalenie stosunku pracy w drodze orzeczenia sądu, koszty związane z niepobranymi i niewpłaconymi zaliczkami mogą obciążyć pracodawcę 3 lata wstecz.

Skutki ustalenia stosunku pracy dla pracownika.

      W przypadku ustalenia stosunku pracy najbardziej istotna zmiana wystąpi dla osoby, która była zatrudniona na umowie B2B. W takim przypadku powinna ona dokonać korekty rozliczeń podatkowych. Oznacza to, że w zależności od wybranej formy opodatkowania powinna ona dokonać korekty złożonych zeznań na „zero”, ponieważ wykazane przychody i koszty uzyskania przychodów, nie wynikały ze źródła przychodów jakim jest działalność gospodarcza ale ze stosunku pracy. W miejsce złożonych zeznań należy złożyć odpowiednie zeznanie podatkowe, najczęściej będzie to PIT-37. Zeznanie takie należy złożyć w oparciu o informację od pracodawcy ponieważ dotychczasowy przychód z działalności gospodarczej będzie stanowił przychód brutto ze stosunku pracy, co oznacza, że stanowi on podstawę naliczenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz po pomniejszeniu o ww. ustawowe koszty uzyskania przychodu, podstawę zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Jak wykazano powyżej pracodawca jako płatnik odpowiada za odprowadzenie zaliczek. Składając korektę zeznań podatkowych, jako ich podstawę należy wskazać orzeczenie sądu, w wyniku którego nastąpiło ustalenie stosunku pracy, a w konsekwencji zadeklarowane przychody nie stanowiły przychodów z działalności gospodarczej lecz ze stosunku pracy.

Opracowanie: Mirosław Lewandowski