Nowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy

W dniu 30 stycznia 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji został opublikowany nowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (dalej: „Projekt”). Celem przygotowywanej nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz innych ustaw jest wprowadzenie zmian prawnych, które mają wzmocnić kompetencje i skuteczność Państwowej Inspekcji Pracy. Zmiany te mają umożliwić lepsze i bardziej efektywne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w szczególności poprzez poprawę sytuacji osób wykonujących pracę zarobkową. Projekt koncentruje się zwłaszcza na przeciwdziałaniu praktykom polegającym na obchodzeniu prawa pracy, takim jak nieuprawnione zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi czy wykonywanie pracy bez zawarcia jakiejkolwiek umowy, a także na usprawnieniu procedur przywracania stanu zgodnego z prawem w przypadku stwierdzonych naruszeń.

Projekt zakłada dodanie do ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy art. 11 pkt 7a zgodnie z którym w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do stwierdzania w drodze decyzji istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, powinna być zawarta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie polecenia, o którym mowa w ust. 2 tego przepisu.

Z kolei na podstawie nowego art. 11 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione również do wydania polecenia usunięcia naruszeń dotyczących:

1) funkcjonowania umowy cywilnoprawnej, lub

2) faktycznego świadczenia pracy przez osobę za wynagrodzeniem,

– w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, powinna być zawarta umowa o pracę.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości inspektor pracy będzie zobowiązany do wydania polecenia skierowanego do stron, wskazującego konieczność ukształtowania łączącego je stosunku prawnego w sposób zgodny z obowiązującymi normami. Polecenie to będzie mogło zostać wykonane na dwa sposoby:

1) strony mogą zdecydować się na zawarcie umowy o pracę. Jeżeli dojdzie do jej podpisania i zostanie ona zaakceptowana przez inspektora pracy, postępowanie zakończy się bez potrzeby podejmowania dalszych działań administracyjnych.

2) strony będą mogły zmodyfikować istniejący między nimi stosunek cywilnoprawny – zarówno w zakresie jego treści, jak i sposobu wykonywania – tak aby usunąć elementy właściwe dla stosunku pracy oraz wyeliminować stwierdzone naruszenia przepisów prawa pracy. Inspektor pracy otrzyma kompetencję do oceny, czy wydane polecenie zostało prawidłowo zrealizowane. W przypadku pozytywnej oceny postępowanie zostanie zakończone. Natomiast negatywna ocena będzie podstawą do wszczęcia przez okręgowego inspektora pracy postępowania administracyjnego, które może skutkować wydaniem decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy albo wniesieniem powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Wydana decyzja będzie wywoływać skutki prawne od dnia jej wydania, natomiast jej wykonalność nastąpi z chwilą upływu terminu na wniesienie odwołania albo z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Projekt nie przewiduje szczególnych regulacji dotyczących nadawania decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności – w tym zakresie zastosowanie będą miały ogólne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to brak automatyzmu w nadawaniu takiego rygoru, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości jego zastosowania w indywidualnych przypadkach, jeśli będzie to uzasadnione okolicznościami danej sprawy.

Kolejną istotną zmianą jest planowane wprowadzenie możliwości wydawania przez Głównego Inspektora Pracy interpretacji indywidualnych w zakresie stosowania przepisów prawa pracy. Jest to rozwiązanie zbliżone do tego, które funkcjonuje dzisiaj na gruncie Ordynacji Podatkowej, która umożliwia wydawanie indywidualnych interpretacji w zakresie prawa podatkowego przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Zgodnie z projektowanym art. 14b ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy na wniosek podmiotu zatrudniającego Główny Inspektor Pracy wydaje interpretację indywidualną w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi umowę o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Projektowany przepis ma na celu umożliwienie stronom danego stosunku prawnego uzyskania informacji, czy prawidłowo rozumieją i stosują przepisy prawa w odniesieniu do łączącej je relacji. Taka interpretacja będzie wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Pracy wobec wnioskodawcy. Nie będzie natomiast miała charakteru wiążącego dla podmiotu zatrudniającego, który – w zakresie, w jakim zastosuje się do uzyskanej interpretacji indywidualnej – nie będzie mógł zostać objęty sankcjami. Wydanie interpretacji indywidualnej będzie się wiązało z obowiązkiem wniesienia opłaty w wysokości 40 zł, stanowiącej dochód Państwowej Inspekcji Pracy. Od interpretacji wydanej przez Głównego Inspektora Pracy przysługiwać będzie możliwość wniesienia odwołania do sądu okręgowego. Opłata sądowa od odwołania w sprawie interpretacji indywidualnej wynosić będzie 200 zł.