Proponowane zmiany dotyczące fundacji rodzinnej – przegląd ustawy o fundacji rodzinnej

W dniu 11 czerwca 2026 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Ministerstwem Finansów prowadzi prace nad projektem przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej. Do dnia 25 czerwca 2026 r. umożliwiono zgłaszanie uwag i propozycji do komentowanego projektu. Opublikowano projekt przeglądu, który dotyczy pierwszych trzech lat obwiązywania ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. W projekcie przedstawiono propozycje zmian dotyczących fundacji rodzinnej.

Nadużycia w zakresie wykorzystywania instytucji fundacji rodzinnej

Ministerstwo Finansów wskazało, że nawet działania formalnie mieszczące się w katalogu dozwolonej działalności gospodarczej mogą być wykorzystywane w sposób prowadzący do omijania opodatkowania właściwego dla podmiotów gospodarczych, jeśli ich charakter ekonomiczny odbiega od statutowych celów sukcesyjnych. Jednym z najczęściej wskazywanych schematów nadużywania jest sytuacja, w której fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą, która choć formalnie wpisuje się w ustawowy katalog (np. wynajem nieruchomości), w praktyce ma charakter zorganizowanej, prowadzonej na dużą skalę działalności operacyjnej.

Zdaniem Ministerstwa Finansów rozszerzanie zakresu działalności fundacji do form działalności zbliżonych do operacyjnych, można zakwalifikować jako nadużycie prawa podatkowego. W konsekwencji instytucja fundacji rodzinnej, choć miała stanowić narzędzie zabezpieczenia i sukcesji majątku, może być wykorzystywana jako wehikuł optymalizacji podatkowej wtedy, gdy działalność operacyjna jest prowadzona ponad ustawowy katalog lub gdy struktury są konstruowane przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowych, co stanowi przedmiot uwagi i kontroli organów skarbowych.

Zaproponowane rozwiązania

Uznano, że wykształciła się potrzeba wprowadzenia zmian legislacyjnych o zróżnicowanym charakterze, wśród których warto wskazać na:

zmiany obecnego modelu opodatkowania - pierwszoplanową potrzebą w sytuacji identyfikowanych nadużyć uznano ograniczenie możliwości wykorzystywania istniejących już fundacji rodzinnych do opisanych rodzajów optymalizacji podatkowej. Wskazano na pakiet przepisów uszczelniających, przewidziany ustawą uchwaloną dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, wobec której Prezydent RP zawnioskował o ponowne rozpatrzenie przez Sejm. Regulacje tej ustawy obejmują m.in. uzależnienie stosowania preferencyjnego sposobu opodatkowania od utrzymania własności składników majątku przez określony czas oraz wyeliminowanie możliwości unikania opodatkowania przez fundację rodzinną poprzez prowadzenie działalności za pośrednictwem podmiotów transparentnych podatkowo.
nowy model opodatkowania, kierowany do przyszłych fundacji rodzinnych oraz opcjonalnie do istniejących (na zasadzie wyboru) – opodatkowanie miałoby zostać podzielone na etapy. Celem takiego zabiegu jest eliminacja nadużywania przyznanej preferencji w postaci przesunięcia momentu opodatkowania na moment wypłaty. Rozważa się również odejście od modelu zwolnienia podmiotowego na rzecz zwolnienia o charakterze przedmiotowym.
wprowadzenie rejestru - w Ministerstwie Sprawiedliwości toczą się zaawansowane prace nad włączeniem rejestru fundacji rodzinnych do KRS, co oznaczałoby zmianę systemu prowadzenia rejestru na teleinformatyczny dostępny przez Internet. Wyzwaniem przy realizacji tego zadania jest ochrona informacji ze sfery życia prywatnego fundatora i beneficjentów, ponieważ fundacje rodzinne, jako podmioty realizujące przede wszystkim cele prywatne, opierają swoją działalność na dokumentach zawierających informacje podlegające ochronie;
lepsze wyrażenie w przepisach ustawy realizacji przez fundację rodzinną celu sukcesyjnego – uznano, że szerokiej dyskusji powinna zostać poddana propozycja zmian w zakresie uprawnień fundatora i jego roli w bieżącej działalności fundacji rodzinnej albo rezygnacji z korzyści podatkowych, zwłaszcza w odniesieniu do fundacji rodzinnych, które nie realizują celu sukcesyjnego.
określenie w ustawie dozwolonej działalności statutowej fundacji rodzinnej i wynikające z tego zmiany w zakresie działalności gospodarczej – zaproponowano m.in. wprowadzenie zakazu dokonywania darowizn przez fundację rodzinną, jako czynności sprzecznej z podstawowym obowiązkiem fundacji rodzinnej, jakim jest działanie w interesie beneficjentów i spełnianie na ich rzecz świadczeń;
określenie zasad wnoszenia przez fundatora nieruchomości rolnych do fundacji rodzinnej i przenoszenia tych nieruchomości na beneficjenta będącego osobą bliską dla fundatora na zasadach analogicznych jak przy nabyciu przez osobę bliską;
wprowadzenie obowiązku ujawniania w oświadczeniach majątkowych, w szczególności posłów i senatorów, informacji o majątku przekazanym do fundacji rodzinnej i korzyściach otrzymywanych od fundacji rodzinnej.