Przełom w zasadach odliczania VAT: wyroku Sądu UE w sprawie C-689/24

Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 11 lutego 2026 r. w sprawie C-689/24 (I. S.A. przeciwko Dyrektorowi Krajowej Informacji Skarbowej) stanowi istotny zwrot w wykładni przepisów dotyczących momentu powstania prawa do odliczenia podatku naliczonego. Przedmiotem sporu była zgodność polskiej ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług  z Dyrektywą 2006/112/WE w zakresie, w jakim krajowe regulacje uzależniały powstanie tego prawa od fizycznego otrzymania faktury przez podatnika. Przez prawie trzy dekady polskie organy podatkowe stały na stanowisku, że prawo do odliczenia ma charakter mieszany – materialno-formalny. Zgodnie z art. 86 ust. 10 i 10b pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r., prawo to powstawało w rozliczeniu za okres, w którym u sprzedawcy powstał obowiązek podatkowy, lecz nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę. W praktyce oznaczało to, że data otrzymania dokumentu była konstytutywnym terminem warunkującym ujęcie podatku naliczonego w deklaracji.

Sąd UE rozpatrując pytanie prejudycjalne, zakwestionował tę restrykcyjną praktykę, odwołując się do fundamentalnych zasad wspólnego systemu VAT: zasady neutralności, proporcjonalności oraz pewności prawa. Zgodnie z art. 167 Dyrektywy 2006/112/WE, prawo do odliczenia powstaje w momencie, gdy podatek staje się wymagalny, czyli – według art. 63 – w chwili dostarczenia towarów lub wykonania usług. Posiadanie faktury, o którym mowa w art. 178 lit. a) dyrektywy, jest jedynie wymogiem formalnym służącym kontroli, a nie warunkiem powstania samego prawa. W uzasadnieniu wyroku Sąd UE dokonał kluczowego rozgraniczenia między materialnymi przesłankami powstania prawa do odliczenia – którymi jest rzeczywiste dokonanie transakcji opodatkowanej – a formalnym wymogiem posiadania faktury, który służy jedynie kontroli i dokumentacji tego prawa. Sąd uznał, że jeżeli podatnik wejdzie w posiadanie faktury przed upływem zawitego terminu do złożenia deklaracji podatkowej, ma on prawo wykazać odliczenie w deklaracji za okres, w którym doszło do dostawy towarów lub świadczenia usług. Zgodnie z tym rozstrzygnięciem, państwa członkowskie nie mogą uzależniać momentu powstania prawa do odliczenia podatku naliczonego od technicznego obiegu dokumentów, o ile nabyte towary i usługi są wykorzystywane przez podatnika do czynności opodatkowanych.

Dla polskich przedsiębiorców wyrok ten oznacza możliwość rewizji dotychczasowych zasad księgowania faktur „z przełomu miesięcy”. Z praktycznego punktu widzenia podatnicy będą mogli ujmować podatek naliczony w deklaracji za miesiąc, w którym u sprzedawcy powstał obowiązek podatkowy, pod warunkiem, że faktura dotrze do nich do 25. dnia miesiąca następnego (czyli do terminu złożenia JPK_V7). Dotyczy to zarówno faktury wystawionej w miesiącu sprzedaży jak i po nim (w następnym miesiącu, ale przed terminem złożenia deklaracji). Rozstrzygnięcie to wymusza na polskim ustawodawcy usunięcie z przepisów sprzecznej z dyrektywą przesłanki otrzymania faktury jako warunku materialnego konstytuującego prawo do odliczenia podatku naliczonego. Co więcej, rozstrzygnięcie to zachowuje swoją szczególną doniosłość w kontekście wdrażania Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). Zgodnie z art. 106na ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. faktura ustrukturyzowana jest uznana za otrzymaną przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur w  dniu przydzielenia w  tym systemie numeru identyfikującego tę fakturę.  Wyrok Sądu UE utwierdza zasadę, według której moment powstania prawa do odliczenia jest nierozerwalnie związany z samą operacją gospodarczą, a nie wyłącznie z technicznym procesem przesłania faktury w systemie teleinformatycznym.